Een leven in boeken

 Ik herinner me de boeken die het meeste indruk op me maakten:

 

Diepe wildernis: De wegen

1. De grote Dik Trom omnibus C. Joh. Kievit 
   Klassieke jeugdverhalen over de avonturen van het jongetje Dik Trom in een vervlogen Nederlands dorp.
   
   
2. Geef me de ruimte-trilogie Thea Beckman
   Een historische jeugdtrilogie over de Honderdjarige Oorlog in Frankrijk. Marije Wartelsdochter is 15 jaar oud en woont in Brugge. Tegen haar zin moet ze trouwen. Daarom besluit ze om haar vaderland te ontvluchten en naar Frankrijk, het land van haar dromen te gaan. 
   
   
3. The shining Stephen King
   De driftige Jack Torrance wordt huismeester in een groot hotel dat gedurende de winter gesloten is. Zijn vrouw Wendy en hun vijfjarige zoontje Danny vergezellen hem. Danny is helderziend en wil aanvankelijk niet naar het verlaten hotel. Hij voorziet een onbekend gevaar dat hem en zijn ouders bedreigt.
   
   
4. Bezeten stad Stephen King
   In het stadje Salem's Lot gaat alles zijn gewone gangetje. De inwoners zijn zich van geen kwaad bewust wanneer een zekere heer Straker er, samen met zijn afwezige zakenpartner Barlow, een antiekwinkel opent. Hij betrekt het oude, leegstaande Marsten House dat boven de stad uittorent. Op hetzelfde ogenblik keert de jonge schrijver Ben Mears na jaren terug om een boek te schrijven over de geschiedenis van het Marsten House. Een schitterende vampierenroman volgt.

5. Het Stephen King
   In de jaren vijftig bindt een groepje kinderen de strijd aan met de mysterieuze clown Pennywise. De dagelijkse realiteit van het provinciestadje Derry vervaagt wanneer een duister kwaad het gemunt heeft op de angsten van kinderen.

6. Spiegels en rook Neil Gaiman
   Een bevreemdende verhalenbundel die je meeneemt naar een magische droomwereld.

7. Niemandsland Neil Gaiman
   Een tot de verbeelding sprekend fantasy-verhaal dat zich afspeelt in het andere Londen: Niemandsland.

8. Pension Grillparzer John Irving
   In 'De wereld volgens Garp' reist beginnend schrijver T.S. Garp met zijn moeder naar Wenen. Hij schijft er 'Pension Grillparzer', een meesterlijk verhaal over een ambtenaar van het Oostenrijks Bureau voor Toerisme die met zijn gezin etablissementen keurt. In pension Grillparzer maken ze kennis met een merkwaardig groepje circusartiesten, waaronder een beer op een fiets, een man die op zijn handen loopt en een angstaanjagende dromenvoorspeller.

9. De man die werk vond Herman Brusselmans
   In een anonieme bibliotheek van een Brussels ministerie 'werkt' en verveelt Louis Tinner zich kosteloos. Cynisch en vol humor.

10. Trainspotting Irvine Welsh
    Een cultboek dat zich afspeelt in Edinburgh aan het einde van de jaren tachtig. Mark Renton en zijn vrienden zijn allen drugsverslaafd en zoeken in deprimerende achterbuurten hun weg door het leven.

11. Groetjes uit Brussel Jeroen Brouwers
    Wandelingen door het Brussel van de jaren '60.

12. On the road Jack Kerouac
    Epische reis door het naoorlogse Amerika van de jaren veertig.

13. Lonesome traveler Jack Kerouac
    Een reisdagboek met kortverhalen over Amerika, Mexico, Marokko, Frankrijk en Engeland.

14. The town and the city Jack Kerouac
    De jeugdjaren van Jack Kerouac door de ogen van Peter Martin. Impressies van het landelijke Galloway en de grootstad New York.

15. Istanbul: herinneringen en de stad Orhan Pamuk
    Autobiografische roman over Pamuk's jeugdjaren en de geschiedenis van Istanbul.

16. De postbode van Neruda Antonio Skármeta
    Op het Chileense eiland Negra is dichter Pablo Neruda één van de weinigen die post ontvangt. De jonge postbode Mario Jiménez probeert met de gedichten van Neruda het hart van het meisje waarop hij verliefd is, te veroveren. Een ontroerend verhaal over de woelige jaren zeventig in Chili en het leven van Neruda.

17. Een kleine geschiedenis van de wereld E.H. Gombrich
    E.H. Gombrich schetst zijn persoonlijke verhaal over de mensheid van het stenen tijdperk tot de atoombom. 
     
18. Het trieste der tropen Claude Lévi Strauss
    Een klassiek reisverhaal waarin Claude Lévi Strauss terugblikt op zijn antropologische werk in het Brazilië van de jaren dertig.
    
    
19. Ik heet Karmozijn Orhan Pamuk
    Een mysterieuze stadsroman die zich afspeelt in de kunstenaarswereld van het 16de eeuwse Istanbul.

20. Bruiloft: de zomer Albert Camus
    Schetsen van Algerije en essays over de verbondenheid van mens en aarde.

21. Dag en nacht feest Ernest Hemingway
    Hemingway's herinneringen aan Parijs tijdens het interbellum, waar hij in de begindagen van zijn schrijverscarrière woonde.

22. Geheim India Paul Brunton
    De Britse journalist Paul Brunton reist in de jaren dertig door India om yoga beter te begrijpen en ontmoet er verschillende heiligen en wijze mannen.

23. Een heremiet in de Himalaya Paul Brunton
    Mengeling van verhaal, reisverslag en spirituele ervaring van een Britse journalist in het India, Nepal en Tibet van de jaren dertig.

24. De Diamant Sutra A.F. Price
    Een boeddhistische tekst uit de vierde eeuw voor Christus waarin Boeddha het met zijn leerling Subhuti over de ware aard van alle verschijnselen heeft.

25. Sadhana: the realization of life Rabindranath Tagore
    Een prachtig spiritueel boek dat je inleidt in de Indiase filosofie. 

26. Siddhartha Herman Hesse
    In de tijd van Boeddha vertrekt Siddhartha, de zoon van een Brahmaan, op een lange spirituele zoektocht naar zichzelf.

27. The books in my life Henry Miller
    Henry Miller vertelt zijn levensverhaal en deelt zijn ideeën aan de hand van de boeken en schrijvers die hij in zijn leven heeft gelezen en ontdekt.

28. The path to Rome Hilaire Belloc
    Een authentiek reisverslag van een pelgrimstocht die Hilaire Belloc in 1901 van Frankrijk naar de eeuwige stad Rome voerde. Een portret van Europa voor de wereldoorlogen.
    
    
29. De vroolijke tocht Cyriel Buysse
    Cyriel Buysse reist met een automobiel door het Frankrijk van 1910. Een prachtige ode aan Frankrijk, het leven en de vooruitgang.
    
    
30. De laatste ronde Cyriel Buysse
    Cyriel Buysse reist in 1923 nogmaals met een automobiel door Frankrijk en schetst de impact van WO I op de Franse maatschappij.
    
    
31. In Europa Geert Mak
    Een bewogen geschiedenisreis door het Europa van de 20ste eeuw.
    
    
32. Diepe wildernis: de wegen João Guimarães Rosa
    In een afgelegen fazenda vertelt de voormalige bendeleider Riobaldo over zijn leven in de Sertão, een onmetelijke wildernis in het Braziliaanse binnenland. Een prachtig avonturenverhaal over de strijd tussen goed en kwaad.

De Waarheid - Michael Palin

Michael Palin trok voor zijn reisreportages reeds ettelijke malen de wereld rond. Momenteel is hij op Canvas te bewonderen in zijn reisreeks over Brazilië. In zijn tweede roman 'De Waarheid' liet hij het reizen ditmaal over aan zijn protagonist, de 56-jarige schrijver Keith Mabbut.

Mabbut die net terugkomt van een teleurstellende opdracht op de Shetlandeilanden, heeft er een gesponsord boek geschreven over de geschiedenis van de plaatselijke olieterminal. Ontevreden met de manier waarop het boek tot stand kwam, voelt hij zich professioneel op een dood spoor. “Als iemand van de school voor journalistiek had gezegd dat een oliemaatschappij mij tegen m'n zestigste zou bedanken omdat ik ze positief heb neergezet, had ik mijn opleiding eraan gegeven en was ik WC's gaan schoonmaken.”

Nostalgisch denkt hij terug aan zijn dagen als onafhankelijk milieujournalist, toen hij een prijs in de wacht sleepte voor zijn onderzoek naar de illegale lozingspraktijken van een waterbedrijf. Na dit succes, sloten de deuren in het wereldje zich echter hermetisch. Nu leeft hij voornamelijk van freelance opdrachten in de bedrijfsjournalistiek en sporadisch redactiewerk.

Mabbut ontvangt daarenboven het nieuws dat zijn vrouw van hem wil scheiden en ligt totaal overhoop met zichzelf. Op een keerpunt in zijn leven wil hij terug aanknopen met zijn eerste liefde: fictie. Daarnaast neemt hij het besluit om voortaan een onafhankelijke, zelf uitgestippelde koers te varen. Net als hij op het punt staat om zijn ultieme roman te schrijven over de geschiedenis van de mensheid, ontvangt hij een onverwacht telefoontje van zijn literaire agent Silla...

Een onwaarschijnlijk aanbod

Hij krijgt van uitgeverij Urgent Books het onwaarschijnlijke aanbod om de autobiografie te schrijven van Hamish Melville. Deze legendarische milieuactivist wil nooit geïnterviewd worden en mijdt sinds jaren elke vorm van publiciteit. CEO Ron Latham belooft hem een royale verloning als hij het boek in zes maanden weet te voltooien. Ondanks zijn aanvankelijke weigerachtigheid tegenover het project en zijn twijfels bij de figuur van Ron Latham, besluit Mabbut toch op het voorstel in te gaan.

Hij reist naar India waar Hamish Melville volgens welingelichte bronnen verblijft. Mabbut komt hem op het spoor, maar wordt in de jungle ontvoerd door Maoïstische rebellen. Als bij wonder wordt hij van de dood gered door niemand minder dan Melville. Mabbut raakt nauw betrokken bij diens protestactie tegen Astramex, een internationale mijnbouwcorporatie die het land van de plaatselijke bevolking bedreigt. Beetje bij beetje weet hij tot Melville door te dringen en brengt hij het boek tot een goed einde.

Terug in Londen is Ron Latham van Urgent Books echter minder tevreden met het geleverde resultaat en vraagt een aantal aanpassingen aan het boek. Plotseling valt het doek en komt Mabbut terecht in een web van intriges en manipulatie.

Onvervulde idealen

'De Waarheid' is een vlot geschreven boek en zit boordevol gevatte humor. Michael Palin gebruikt zijn jarenlange reiservaringen in de mooie beschrijvingen van het Indische landschap. Het is eveneens een maatschappijkritiek die de milieuproblematiek en de teloorgang van onafhankelijke verslaggeving in de kijker plaatst.

Palin beschrijft hoe mensen die sinds honderden jaren op dezelfde traditionele manier hebben geleefd, door een internationaal concern gedwongen worden hun land te verlaten. Door de mijnbouw wordt onder meer het water vervuild en verdwijnen irrigatiekanalen die ganse landbouwgebieden van water voorzien. De bevolking is niet opgewassen tegen deze machtige organisatie en verliest zo haar eigenheid en leefwijze voor het grote geldgewin.

“Kunnen ze tegengehouden worden?” vraagt Mabbut aan één van de actievoerders. “Iedereen doet zijn mond open, iedereen roept, maar daarna krijgt iedereen een school of een huis of een telefoon. Dus doet iedereen niets. Er staat maar één man aan onze kant, mister Keith! Maar één man voor wie Astramex bang is. Dat zult u nog wel zien.”

Hamish Melville geeft de plaatselijke bevolking een stem waarbij deze eenvoudige mensen toch een vuist kunnen maken.

Ik leefde meteen mee met het hoofdpersonage Keith Mabbut. Palin portretteert hem als een geromantiseerde einzelgänger, die in een gedigitaliseerde wereld nog steeds met een blocnote op pad gaat. Hij gaat enthousiast op zoek naar de waarheid achter de figuur van Hamish Melville, maar is vooral op zoek naar zichzelf. Het is een boek over onvervulde idealen en de universele zoektocht naar de waarheid.

Michael Palin, De Waarheid, Ambo/Anthos Uitgevers, Amsterdam, 2012, 336 p.

(op 3 januari 2013 ook verschenen op DeWereldMorgen.be)

Yoga en Brussel: Lezing

De menselijke maatschappij heeft me altijd mateloos geboeid. Hier zo’n dertig kilometer vandaan ligt een prachtige en kosmopolitische stad. Het kloppend hart van België en Europa: Brussel. Toen ik er tien jaar geleden journalistiek ging studeren, was ze een ware openbaring. Tal van musea en historische bezienswaardigheden wisselden elkaar af met panoramische uitzichten, parken, kronkelende straten en eindeloze boulevards. Ik hield ervan om tijdens vrije momenten rond te zwerven in Brussel en het multiculturele, dagdagelijkse leven van de verschillende wijken op te snuiven. Het werd een vertrouwde plaats waar ik een deel van mezelf  en de wereld probeerde te ontdekken.

Maar tegelijk ondervond ik toen dat Brussel ook een stad was met erg veel samenlevingsproblemen. Hoge werkloosheid onder de bevolking, tal van daklozen, veel criminaliteit en een gebrek aan goede huisvesting waren er slechts enkele. Voeg daarbij de aanhoudende taalstrubbelingen, de spanningen tussen de Brusselse leefgemeenschappen, het verval van de politieke macht en je krijgt als buitenstaander een niet zo fleurig beeld van de stad.

Onlangs las ik het boek ‘Sadhana of de realisatie van het leven’. Het werd geschreven door de Indiase schrijver Rabindranath Tagore. Hij leefde van 1861 tot 1941 en won als eerste Aziaat de Nobelprijs voor literatuur in 1913. Hij schreef vele filosofische en maatschappijkritische teksten waarin hij een voorkeur had voor het dagdagelijkse leven van de gewone man.

Verdeel en heers

‘Sadhana of de realisatie van het leven’, omvat een aantal lezingen die Tagore gaf aan zijn eigen studenten en later aan Harvard University. In één van de hoofdstukken heeft hij het over de relatie van het individu ten opzichte van het universum. Hij maakt hierin een vergelijking tussen het westen en India.

Tagore stelt dat de beschaving van Oud-Griekenland ontstond binnen stadsmuren. Die stadsmuren laten ook in moderne samenlevingen diepe sporen na in onze manier van denken. Het principe van verdeel en heers waarbij we onze veroveringen trachten te beschermen is weid verspreid.

We splitsen landen, godsdienst, talen, rassen, wetenschap, cultuur, mens en natuur. Het zorgt ervoor dat we achterdochtig zijn ten opzichte van alles wat zich achter onze verdedigingsmuren bevindt. Hierdoor is het erg moeilijk voor buitenstaanders om door deze barrières te breken.

Eén met de natuur

De Indische beschaving daarentegen ontstond volgens Tagore in de bossen. Daar was genoeg voedsel, water en natuurlijke bescherming. Zo ontstond er een harmonieuze band tussen mens en natuur. Later, toen India gecultiveerd raakte en er grote steden ontstonden, bleef men zijn inspiratie halen uit het simpele, harmonieuze leven dat de eerste stamgemeenschappen ambieerden.

Het westen lijkt er fier op te zijn dat het de natuur onder controle heeft. Alsof we in een vijandige wereld leven. In de stad kan de mens al zijn gedachten op een schijnbaar natuurlijke wijze richten op leven en werk. We beseffen daarbij niet dat de stad juist zorgt voor een verbreking tussen mens en natuur.

In India wordt de mens daarom als één geheel gezien met de natuur. Als onze omgeving vreemd voor ons zou zijn, hoe zouden we er dan mee kunnen communiceren? Het doel van de mens wordt er gelijkgesteld met dat van het universum.

In het westen wordt er echter een scheiding gemaakt tussen het leven van de mens en dat van de natuur. We onderscheiden enerzijds de mens en anderzijds het leven van de natuur dat zich openbaart via onder andere dieren, planten en bomen. Wanneer de mens zich evenwel buiten de natuur plaatst, ontstaat er een disharmonie. We proberen op allerlei artificiële manieren de balans te herstellen en falen telkens weer. Zo geven we uiteindelijk de maatschappij en de natuur de schuld van onze onvrede. De mens moet daarom volgens Tagore terug één worden en buiten zijn ommuringen treden. Alles wat hij nodig heeft, ligt er buiten.

Het leven is immens

Als in het westen het zelf over al het andere heerst, toont India daarin een andere visie. Daar ambieerde men geen wereldlijke macht. Er waren verschillende klasses, maar zelfs de koning keek op naar de rishi’s, de eigenlijke heersers. Zij die één geworden waren met het al. De verbinding met het al werd in India als ultieme doel van de mensheid beschouwd. Niet wereldlijk succes met al zijn zorgen en leed.

De kern of de kracht die in alles zit, zit ook in ons, de ziel. Totaal verenigd zijn in wetenschap, liefde, omgang met alle wezens en daardoor zichzelf realiseren in het al is de essentie van goedheid. Dat is het centrale thema van de Upanishads: Het leven is immens!

Deze eclectische boodschap tekende Rabindranath Tagore op aan het begin van de 20^ste eeuw en wens ik eveneens toe aan alle inwoners van Brussel, Vlaanderen, Wallonië en de Belgische politiek.

Yoga is niet schools

‘Yoga is er voor de mens en niet omgekeerd. Lesgeven is een dienstbetoon, een offer aan de bron van ons bestaan die zich onder andere via de leerling manifesteert.’ Aan het woord is Herman Seymus, voorzitter van de Yogafederatie van de Nederlandstaligen in België. Als yogaleraar is hij verbonden aan de vereniging Yoga Niketan Belgium te Mechelen.

Op veertienjarige leeftijd kwam Herman Seymus met yoga in contact via zijn muziekleraar in het secundair onderwijs. Hij genoot zijn yogaonderricht ondermeer via hem, de gebroeders Mertens, swami Yogeshwarananda Saraswati en dr. E. Krishnamacharya.  

‘Shri Yogeshwarananda Saraswati is mijn goeroe, die me ingewijd heeft en waarvoor ik een grote genegenheid en respect koester,’ vertelt Seymus. ‘Hij bekeek educatie volgens de klassieke Indiase visie, als een middel tot Zelfrealisatie die de zin vormt van je bestaan. Hij kon zacht, maar tegelijk streng en veeleisend zijn. Tussen hem en mij bestond er naast het onderricht eveneens de directe overdracht van leraar op leerling,  die niet op schoolse principes was gefundeerd.’

Heropvoeding

Seymus ziet yoga  niet als een opleiding, maar eerder als een (her)opvoeding. ‘De leerling wordt van nabij gevolgd en bijgestuurd door de leraar. Daarbij fungeert de leraar als inspiratiebron en voorbeeld voor de leerling.’

Die traditionele meester-leerling relatie, in de  vorm van de directe ervaringsoverdracht, zoals dat ook  bij yoga gaat, bestond vroeger ook bij ons in de verschillende gilden.

‘Al doende leren, waarbij niet enkel het hoofd maar alle vermogens tegelijk worden gestimuleerd. Educatie veronderstelt dat je de omstandigheden creëert die het mogelijk maken om de aangeboren talenten van de leerling te ontwikkelen. Je laat dat wat potentieel aanwezig is in de leerling ontluiken.’

Deze vorm van kennis- en ervaringsoverdracht is eerder uitzondering dan regel geworden in de hedendaagse schoolopleidingen.

‘Er wordt nu hoofdzakelijk informatie doorgegeven met de hoop dat ze kennis wordt. Deze kennis en vaardigheden voldoen zo goed mogelijk aan het eisenpakket van de markteconomie, wat men met een duur woord als “eindtermen” omschrijft. Onderwijs is een bedrijf geworden en educatie een middel om een product te produceren. De scholen leveren als resultaat een halfafgewerkt fabricaat af, de gediplomeerde, dat geschikt is voor gebruik door het markteconomische complex. Hierbij wordt de beste kwaliteit/kost verhouding van de leverancier verwacht. De opvoeders worden als toemaatje dan ook nog eens onder druk gezet om aan de grillen van de leerlingen en ouders te voldoen. Het gevolg is dat vele goedmenende kandidaat-leraren afhaken of er zelfs niet meer aan willen beginnen.’

Waarom staat de huidige opleidingswijze dan niet meer ter discussie?

‘De beleidsmensen die tot de ontwikkeling van dit schoolsysteem aangezet hebben, pronken ermee. Alles is grotendeels gebaseerd op wedijver en presteren. De zogenaamd “zwakkeren” vallen daarbij uit de boot en belanden in het bijzonder onderwijs. Educatie is vandaag een overlevingstocht, een “Survival of the fittest” geworden. Het opdoen van een maximum aan intellectuele kennis en cognitieve vaardigheden in een zo kort mogelijke tijd, past volledig in dit plaatje. De integrale ontwikkeling en evenwichtige ontplooiing van het individu (humanisme) is van secundair belang geworden. Een zorgwekkend symptoom hiervan is het toenemende aantal leerlingen dat stress- en gedragsproblemen vertoont.’

Intuïtie versus conditionering

Volgens Seymus kan yoga alvast een actieve rol spelen bij het herdefiniëren van educatie. Door op prille leeftijd de ethische basisprincipes en waarden van yoga in de opvoeding te integreren. ‘Jongeren moeten eerst en vooral zichzelf leren kennen en zelfzekerheid opbouwen, alvorens ze door de huidige opvoedingsmethoden hun intuïtieve vermogens verliezen en hopeloos geconditioneerd raken. Het is perfect mogelijk om hen tot hun hogeschoolopleiding een algemeen aanbod te bieden. Op voorwaarde dat jongeren wordt duidelijk gemaakt hoe ze op een intelligente manier kunnen leren en eveneens assimileren, terwijl ze tegelijk hun zelfstandigheid tot ontwikkeling brengen. Deze aanpak hoeft daarom niet noodzakelijk onder het etiket yoga gecatalogeerd te worden.’

Seymus concludeert dat de toenemende verloedering van de maatschappij en de natuur op deze manier een halt zal toegeroepen worden. ‘Mensen zullen terug wakker en innerlijk vrij worden. Ze zullen blijk geven van een onafhankelijke geest, duidelijk beseffen wat essentieel is in het leven er ook naar handelen. De menselijke intuïtie zal hen terugvoeren naar zichzelf en de natuur.’

Meer info: Yoga Niketan Belgium